سرطان و محیط زیست: ارتباطی ناگسستنی در عصر صنعتی‌شدن

در روز جهانی محیط زیست، ضروری است به یکی از جدی‌ترین چالش‌های سلامت عمومی، یعنی رابطه بین محیط زیست و سرطان، توجه کنیم. بر اساس گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت، حدود ۱۹ تا ۲۵ درصد از موارد سرطان در جهان با عوامل محیطی مرتبط هستند. این آمار نشان‌دهنده تأثیر عمیق آلاینده‌های محیطی، تغییرات اقلیمی و سبک زندگی صنعتی‌شده بر افزایش نرخ ابتلا به انواع سرطان‌هاست.

عوامل محیطی مؤثر در بروز سرطان

۱. آلودگی هوا و ذرات معلق (PM۲.۵ و PM۱۰)

مطالعات انجمن سرطان آمریکا نشان می‌دهد که قرارگیری طولانی‌مدت در معرض ذرات ریز معلق مانند دی‌اکسید نیتروژن و بنزن با افزایش خطر ابتلا به سرطان‌های ریه، مثانه و خون ارتباط دارد. در شهرهای صنعتی، غلظت بالای این ذرات، به‌ویژه در فصل زمستان، یک تهدید جدی محسوب می‌شود.

۲. آلودگی آب و خاک با فلزات سنگین

فلزاتی مانند آرسنیک، کادمیوم و سرب که از طریق فاضلاب‌های صنعتی وارد آب و خاک می‌شوند، می‌توانند باعث بروز سرطان‌های کبد، کلیه و پوست شوند. پژوهش‌های منتشرشده در ژورنال علوم زیست‌محیطی و سلامت نشان می‌دهد که مصرف طولانی‌مدت آب آلوده به آرسنیک حتی در غلظت‌های کم، خطر سرطان را تا چهار برابر افزایش می‌دهد.

۳. پسماندهای پلاستیکی و مواد شیمیایی

مواد شیمیایی مختل‌کننده غدد درون‌ریز مانند بیسفنول آ و فتالات‌ها که در بسته‌بندی‌های پلاستیکی رایج هستند، با سرطان‌های وابسته به هورمون مانند سرطان پستان و پروستات در ارتباط‌اند.

۴. تغییرات اقلیمی و تشعشعات فرابنفش (UV)

افزایش دمای جهانی و تخریب لایه اوزون منجر به تشدید مواجهه با اشعه ماوراء بنفش شده است. بر اساس داده‌های آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان، این مسئله به‌ویژه در کشورهای گرمسیری موجب افزایش چشمگیر ابتلا به سرطان‌های پوستی مانند ملانوما شده است.

راهکارهای پیشگیرانه: از فرد تا جامعه

اقدامات فردی

• کاهش استفاده از پلاستیک

• مصرف آب تصفیه‌شده

• پرهیز از حضور در مناطق آلوده در ساعات اوج ترافیک

سیاست‌گذاری عمومی

• حمایت از صنایع پاک و جایگزینی صنایع آلاینده

• توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر

• سرمایه‌گذاری در پژوهش‌های اپیدمیولوژیک برای شناسایی مناطق پرخطر زیست‌محیطی

جمع‌بندی

پیوند میان سرطان و محیط زیست انکارناپذیر است. روز جهانی محیط زیست، فرصتی برای یادآوری این حقیقت است که حفاظت از طبیعت، درواقع حفاظت از سلامت انسان‌هاست. با اقدامات جمعی، آموزش همگانی و اصلاح سیاست‌ها می‌توان بروز سرطان‌های مرتبط با عوامل محیطی را به میزان قابل توجهی کاهش داد.

نویسنده: دکتر پوریا عادلی، متخصص رادیوانکولوژی