درگذشت مریم همتیان؛ چرا سرطان در جوانان در حال افزایش است؟

درگذشت زودهنگام مریم همتیان، بازیگر جوان سینمای ایران، در ۳۳ سالگی پس از مبارزه با سرطان، بار دیگر توجه افکار عمومی را به موضوعی جلب کرد که سال‌هاست متخصصان سرطان درباره آن هشدار می‌دهند؛ افزایش بروز برخی سرطان‌ها در سنین پایین‌تر از گذشته.

مطالعات بین‌المللی در سال‌های اخیر نشان داده‌اند که بروز بسیاری از سرطان‌ها در افراد زیر ۵۰ سال در حال افزایش است.

پژوهشی که در سال ۲۰۲۳ در BMJ Oncology منتشر شد، گزارش کرد که میزان بروز سرطان‌های با شروع زودرس (Early-onset Cancers) طی سه دهه گذشته در جهان روندی افزایشی داشته است.

هرچند همه انواع سرطان چنین الگویی ندارند و شدت این افزایش در کشورهای مختلف متفاوت است، اما این روند به اندازه‌ای قابل توجه بوده که به یکی از دغدغه‌های مهم نظام‌های سلامت تبدیل شود.

در ایران نیز متخصصان سال‌هاست از افزایش مراجعه بیماران جوان‌تر به مراکز درمان سرطان سخن می‌گویند.

هرچند ثبت سرطان در کشور هنوز با محدودیت‌هایی روبه‌رو است و برای برخی سرطان‌ها داده‌های ملی دقیق در دسترس نیست، اما شواهد موجود نشان می‌دهد که برخی سرطان‌ها، به‌ویژه سرطان پستان و سرطان کولورکتال، در سنین پایین‌تر از گذشته نیز مشاهده می‌شوند و این موضوع نیازمند توجه بیشتر به پیشگیری، آموزش و تشخیص زودهنگام است.

علت این تغییر، یک عامل واحد نیست.

افزایش شیوع چاقی، کاهش فعالیت بدنی، مصرف غذاهای پرکالری و فرآوری‌شده، استعمال دخانیات و قلیان، مصرف الکل در برخی جوامع، آلودگی‌های محیطی و برخی عوامل ژنتیکی، همگی می‌توانند در افزایش خطر ابتلا به سرطان نقش داشته باشند.

در مورد سرطان پستان نیز افزایش سن اولین بارداری، نداشتن فرزند و کاهش مدت شیردهی از جمله عواملی هستند که در مطالعات مختلف به عنوان عوامل خطر شناخته شده‌اند.

در سال‌های اخیر، نقش التهاب مزمن نیز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.

التهاب مزمن ناشی از چاقی، رژیم غذایی نامناسب یا برخی بیماری‌های مزمن، می‌تواند زمینه را برای ایجاد تغییرات سلولی و در نهایت افزایش خطر برخی سرطان‌ها فراهم کند.

البته التهاب مزمن به تنهایی علت سرطان نیست، بلکه یکی از عوامل مؤثر در فرآیند پیچیده ایجاد این بیماری محسوب می‌شود.

نکته امیدوارکننده این است که همه این روندها به معنای افزایش اجتناب‌ناپذیر مرگ‌ومیر نیستند.

پیشرفت‌های چشمگیر در تشخیص سرطان و درمان سرطان باعث شده است که بسیاری از بیماران، به‌ویژه اگر بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود، درمان موفقی داشته باشند.

تجربه روزانه ما در مراکز درمان سرطان نیز نشان می‌دهد که تشخیص زودهنگام می‌تواند تفاوتی اساسی در نتیجه درمان ایجاد کند.

پیام این اتفاق تلخ برای جامعه، به‌ویژه نسل جوان، روشن است.

سرطان دیگر بیماری‌ای نیست که فقط در سالمندی دیده شود.

رعایت اصول یک سبک زندگی سالم، شامل تغذیه مناسب، فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن مطلوب، پرهیز از مصرف دخانیات و مراجعه به پزشک در صورت بروز علائم هشداردهنده، می‌تواند خطر ابتلا به بسیاری از سرطان‌ها را کاهش دهد.

همچنین افرادی که سابقه خانوادگی سرطان دارند، باید مشاوره پزشکی و برنامه‌های غربالگری متناسب با شرایط خود را جدی بگیرند.

یاد و خاطره مریم همتیان گرامی باد.

امیدوارم این فقدان تلخ، علاوه بر اندوهی که برای جامعه هنری و دوستداران او به همراه داشته است، انگیزه‌ای برای افزایش آگاهی عمومی نسبت به پیشگیری از سرطان، تشخیص زودهنگام و اهمیت سبک زندگی سالم باشد.

در بسیاری از سرطان‌ها، آگاهی و اقدام به‌موقع می‌تواند جان انسان‌ها را نجات دهد.