نگاهی بر نقش پروتکل‌های بهبودی تسریع‌یافته (ERAS) در سیستکتومی رادیکال

در سال‌های اخیر، تحولی بنیادین در مدیریت بیماران جراحی‌، به‌ویژه در حوزه اروانکولوژی، با ورود پروتکل‌های “بهبودی تسریع‌یافته پس از جراحی” یا همان ERAS (Enhanced Recovery After Surgery) رقم خورده است. این رویکرد مبتنی بر شواهد، با هدف کاهش پاسخ‌های فیزیولوژیک نامطلوب به استرس جراحی، بهبود نتایج درمانی و تسریع در بازگشت عملکرد طبیعی بیمار طراحی شده و امروز به‌عنوان یکی از اجزای کلیدی مراقبت مدرن در بسیاری از مراکز جراحی پیشرفته شناخته می‌شود.

در زمینه سرطان مثانه تهاجمی عضلانی (Muscle-invasive bladder cancer)، سیستکتومی رادیکال به‌عنوان درمان استاندارد توصیه می‌شود. با این حال، این جراحی یکی از پیچیده‌ترین و پرعارضه‌ترین مداخلات جراحی در انکولوژی محسوب می‌شود که با مدت بستری طولانی، اختلالات گوارشی، درد قابل توجه و اختلال در کیفیت زندگی همراه است. در این میان، پیاده‌سازی صحیح پروتکل‌های ERAS می‌تواند به‌طور چشمگیری پیامدهای منفی پس از عمل را کاهش دهد و بهبودی بیمار را تسریع بخشد.

پروتکل ERAS مجموعه‌ای از مداخلات بالینی چندمرحله‌ای است که از پیش از جراحی آغاز می‌شود، در حین جراحی ادامه یافته و تا روزهای پس از آن تداوم می‌یابد. در فاز پیش‌عمل، آموزش بیمار و خانواده، مشاوره تغذیه‌ای، اجتناب از ناشتایی طولانی و بارگیری کربوهیدراتی، نه تنها اضطراب را کاهش می‌دهد، بلکه باعث حفظ هموستاز متابولیک می‌شود. در حین عمل، پایش دقیق مایعات، استفاده از بیهوشی چندمدالیته، حفظ دمای بدن و در مواردی، انجام جراحی به روش کم‌تهاجمی (مانند رباتیک)، از اجزای کلیدی این پروتکل محسوب می‌شوند.

بخش پس‌عمل نیز، که شاید مهم‌ترین بخش پروتکل ERAS در سیستکتومی رادیکال باشد، بر شروع زودهنگام تغذیه دهانی، تحرک سریع بیمار، کنترل درد با حداقل استفاده از اپیوئیدها، و مراقبت‌های پرستاری فعالانه تاکید دارد. مطالعات متعدد نشان داده‌اند که این مداخلات منجر به کاهش میزان ایلئوس بعد از عمل، کاهش نرخ عفونت‌های بیمارستانی و کاهش مدت بستری می‌شوند.

از منظر ما، به‌عنوان متخصصان رادیوانکولوژی، اجرای موفق ERAS در بیماران سیستکتومی شده، اهمیت ویژه‌ای دارد. چرا که کیفیت بهبودی پس از جراحی، مستقیماً بر زمان‌بندی آغاز درمان‌های مکمل نظیر رادیوتراپی یا شیمی‌درمانی، و در نتیجه، بر بقای کلی بیمار اثرگذار است. تأخیر در شروع درمان مکمل به دلیل عوارض جراحی، می‌تواند باعث افت اثربخشی درمان‌های ما شود.

نکته‌ای که نباید از نظر دور داشت، لزوم همکاری بین‌رشته‌ای در اجرای موفق پروتکل ERAS است. جراح، متخصص بیهوشی، تیم پرستاری، فیزیوتراپیست، تغذیه‌درمان‌گر و ما به‌عنوان تیم انکولوژی باید در یک مسیر هماهنگ، تصمیم‌سازی و مداخله کنیم. بدون این هماهنگی، اثربخشی این پروتکل‌ها کاهش خواهد یافت.

در پایان، لازم است بر اهمیت بومی‌سازی و به‌روزرسانی مستمر پروتکل‌های ERAS متناسب با امکانات و جمعیت بیماران هر مرکز درمانی تأکید شود. تجربه موفق مراکز پیشرو در جهان، ما را ترغیب می‌کند که این مسیر را با دقت، اما با اطمینان، پیش ببریم.

به قلم: دکتر پوریا عادلی – متخصص رادیوانکولوژی