چرا برخی تست‌های HPV مثبت، بعداً منفی می‌شوند؟

نتایج برنامه غربالگری سرطان دهانه رحم در سوئد نشان می‌دهد اختلاف آماری میان خودنمونه‌گیری واژینال و نمونه‌برداری پزشک از دهانه رحم پدیده‌ای قابل انتظار و از نظر علمی قابل توجیه است. در این برنامه، تعداد قابل‌توجهی از زنانی که نتیجه خودنمونه‌گیری HPV آن‌ها مثبت بوده، در نمونه‌برداری بعدی توسط پزشک نتیجه منفی دریافت کرده‌اند؛ موضوعی که در نگاه نخست ممکن است نگران‌کننده به نظر برسد، اما شواهد نشان می‌دهد این اختلاف الزاماً به معنای خطای آزمایش یا ضعف برنامه غربالگری نیست.

مهم‌ترین علت این ناهماهنگی، تفاوت محل نمونه‌برداری است. در خودنمونه‌گیری، نمونه از مخاط واژن تهیه می‌شود، در حالی که پزشک مستقیماً از دهانه رحم نمونه‌برداری می‌کند. به همین دلیل، خودنمونه‌گیری می‌تواند عفونت‌های گذرا و موقتی HPV را که هنوز دهانه رحم را درگیر نکرده‌اند نیز شناسایی کند.

عامل مهم دیگر، فاصله زمانی بین دو آزمایش است. بسیاری از عفونت‌های HPV طی چند ماه و به کمک سیستم ایمنی بدن به‌طور طبیعی پاک‌سازی می‌شوند؛ بنابراین ممکن است فرد در زمان انجام خودنمونه‌گیری نتیجه مثبت داشته باشد، اما هنگام مراجعه برای نمونه‌برداری پزشک، ویروس دیگر قابل شناسایی نباشد.

از سوی دیگر، استفاده از آزمون Aptima همراه با مرحله پیش‌گرمایش (Pre-heating) در برنامه غربالگری سوئد، حساسیت تشخیصی را افزایش داده و باعث شناسایی تعداد بیشتری از عفونت‌های HPV در خودنمونه‌ها شده است. با این حال، نکته مهم آن است که هر دو روش در تشخیص ضایعات پیش‌سرطانی پرخطر (CIN2+) عملکرد مشابهی دارند؛ موضوعی که نشان می‌دهد هدف اصلی غربالگری، یعنی شناسایی ضایعات بالینی مهم، همچنان با دقت مناسبی انجام می‌شود.

در واقع، این اختلاف نتایج نه‌تنها نشان‌دهنده ضعف برنامه نیست، بلکه بیانگر حساسیت بالای روش غربالگری و عملکرد مناسب الگوریتم‌های پیگیری برای تفکیک عفونت‌های گذرا از ضایعات واقعی و نیازمند درمان است.

با وجود این، افزایش تعداد نتایج مثبت در خودنمونه‌گیری HPV موجب انجام بررسی‌های تکمیلی بیشتری می‌شود؛ موضوعی که ضرورت بازنگری در الگوریتم‌های تریاژ و استفاده از نشانگرهای زیستی اختصاصی‌تر را برای کاهش مراجعات و مداخلات غیرضروری و همچنین بهینه‌سازی هزینه‌های نظام سلامت برجسته می‌کند.

در مجموع، اجرای برنامه ارسال مستقیم کیت‌های خودنمونه‌گیری به منزل توانسته پوشش غربالگری سرطان دهانه رحم را افزایش داده و فرصت تشخیص زودهنگام بیماری را برای زنان بیشتری فراهم کند. انتظار می‌رود با بهبود آزمون‌های تشخیصی، ارتقای کیفیت سیتولوژی، اصلاح فرآیندهای پیگیری و به‌روزرسانی راهنماهای بالینی، اثربخشی این برنامه در سال‌های آینده بیش از پیش افزایش یابد.