روز جهانی سرطان ریه؛ مرور دستاوردهای نوین در تشخیص و درمان

به گزارش گروه سرطان، سرطان نیوز روز جهانی سرطان ریه، فرصتی است برای بازنگری در یکی از پیچیده‌ترین بیماری‌های عصر حاضر. این بیماری، با بیش از 1.8 میلیون قربانی در سال، همچنان تهدیدی جدی برای سلامت جهانی است. با این حال، پیشرفت‌های اخیر در حوزه‌های تشخیص و درمان، امید تازه‌ای برای بیماران و جامعه پزشکی ایجاد کرده است. از داروهای هدفمند گرفته تا فناوری‌های تصویربرداری نوین، هر دستاورد جدید، گامی به‌سوی آینده‌ای روشن‌تر در مقابله با این سرطان است.

از گذشته تا امروز: تحولی شگفت‌انگیز در درمان سرطان ریه

تا سه دهه پیش، درمان سرطان ریه عمدتاً به جراحی، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی محدود می‌شد. در آن دوران، میانگین بقای پنج ساله در بیماران با سرطان ریه متاستاتیک تنها حدود ۵ درصد بود. اما با ورود درمان‌های هدفمند و ایمونوتراپی، این عدد در برخی زیرگروه‌های ژنتیکی به بیش از ۳۰ درصد افزایش یافته است.

۱. درمان‌های هدفمند: انقلابی در درمان

کشف جهش‌های مولکولی محرک سرطان مانند EGFR، ALK، ROS1، BRAF و MET، مسیر درمان را متحول کرد. طبق داده‌های انجمن سرطان آمریکا (ACS) و سازمان جهانی بهداشت (WHO)، حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد از موارد سرطان ریه غیرسلول کوچک (NSCLC) دارای جهش‌های قابل درمان هستند.

نمونه برجسته: داروی اوسیمرتینیب (Osimertinib)
بیماران با جهش EGFR، که پیش‌تر میانگین بقای ۱۲ ماه داشتند، امروزه با این داروی نسل سوم، به بقایی بیش از ۳۸ ماه دست یافته‌اند. این دارو نه تنها عمر بیماران را افزایش داده، بلکه کیفیت زندگی را نیز بهبود بخشیده است.

۲. ایمونوتراپی: فعال‌سازی سیستم ایمنی علیه سرطان

ایمونوتراپی با داروهای مهارکننده PD-1 و PD-L1 مانند پمبرولیزوماب، نیولوماب و آتزولیزوماب، چشم‌انداز جدیدی در درمان بیماران NSCLC فراهم کرده است.

در مطالعه کلیدی KEYNOTE-024، بیماران با بیان بالای PD-L1 که پمبرولیزوماب دریافت کردند، نسبت به شیمی‌درمانی استاندارد، کاهش ۵۰ درصدی در پیشرفت بیماری و افزایش قابل‌توجه بقای کلی را تجربه کردند. امروز، ترکیب ایمونوتراپی با سایر درمان‌ها در خط اول درمان بسیاری از بیماران توصیه می‌شود.

۳. راهنماهای درمانی نوین

راهنماهای NCCN (2025) و ESMO (2023) بر انجام تست‌های مولکولی گسترده (NGS) تأکید دارند. این تست‌ها به انتخاب دقیق‌ترین درمان‌های هدفمند یا ایمونوتراپی کمک می‌کنند. همچنین، در مراحل اولیه، جراحی کم‌تهاجمی (VATS) و رادیوتراپی استریوتاکتیک (SBRT) گزینه‌های مؤثرتری نسبت به روش‌های سنتی محسوب می‌شوند.

چالش‌های پیش رو

با وجود پیشرفت‌ها، چالش‌های بزرگی همچنان باقی است:

• تشخیص دیرهنگام: حدود ۷۰ درصد موارد سرطان ریه در مراحل پیشرفته تشخیص داده می‌شود. استفاده از CT با دوز پایین (LDCT) در غربالگری افراد پرخطر می‌تواند تا ۲۰ درصد مرگ‌ومیر را کاهش دهد.

• مقاومت دارویی: با گذشت زمان، بیشتر بیماران به داروهای هدفمند مقاوم می‌شوند. تحقیقات برای یافتن نسل‌های جدید دارویی ادامه دارد.

• دسترسی نابرابر به درمان: هزینه بالای داروهای نوین در بسیاری از کشورهای در حال توسعه مانع بزرگی است. توسعه داروهای مشابه زیستی (biosimilar) و سیاست‌های حمایتی می‌تواند دسترسی را گسترش دهد.

سخن پایانی

امروز، سرطان ریه دیگر آن بیماری بی‌رحم و غیرقابل‌درمان گذشته نیست. ابزارهای نوین تشخیصی، درمان‌های هوشمند و توجه به کیفیت زندگی بیماران، مسیر تازه‌ای برای مقابله با این بیماری گشوده‌اند. با این حال، آموزش، پیشگیری، و توسعه دسترسی به درمان، همچنان کلید اصلی کاهش بار بیماری است.

سرمایه‌گذاری در پژوهش، اجرای برنامه‌های غربالگری و کاهش عوامل خطر مثل سیگار، ما را به روزی نزدیک می‌کند که سرطان ریه قابل‌درمان و قابل‌کنترل شود.

نویسنده: دکتر پوریا عادلی  متخصص رادیوانکولوژی