چگونه درمان‌های هدفمند و ایمونوتراپی چشم‌انداز سرطان ریه را تغییر داده‌اند؟

سرطان ریه همچنان یکی از شایع‌ترین و مرگبارترین سرطان‌های جهان است، اما پیشرفت‌های چشمگیر در تشخیص زودهنگام، غربالگری، درمان‌های هدفمند، ایمونوتراپی و رادیوتراپی پیشرفته، چشم‌انداز درمان این بیماری را به‌طور قابل توجهی تغییر داده است. امروزه بسیاری از بیماران که تا چند سال پیش گزینه‌های درمانی محدودی داشتند، می‌توانند از درمان‌های شخصی‌سازی‌شده و ترکیبی بهره‌مند شوند.

به مناسبت روز جهانی سرطان ریه، سرطان نیوز در گفت‌وگویی اختصاصی با دکتر پوریا عادلی، متخصص رادیوانکولوژی، به بررسی تازه‌ترین دستاوردهای علمی در زمینه تشخیص زودهنگام، غربالگری با سی‌تی‌اسکن دوز پایین، درمان‌های هدفمند، ایمونوتراپی، رادیوتراپی استریوتاکتیک (SABR) و آینده درمان این بیماری پرداخته است. در این گفت‌وگو، دکتر عادلی ضمن تشریح مهم‌ترین عوامل خطر و علائم هشداردهنده، توضیح می‌دهد چگونه ورود درمان‌های هوشمند، امید بیماران مبتلا به سرطان ریه را نسبت به گذشته به شکل محسوسی افزایش داده است.

روز جهانی سرطان ریه در شرایطی گرامی داشته می‌شود که این بیماری همچنان یکی از کشنده‌ترین بدخیمی‌ها در جهان است. وضعیت کنونی شیوع و تشخیص این بیماری را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

سرطان ریه همچنان علت اصلی مرگ‌ومیر ناشی از سرطان در جهان است و حدود ۱۲ درصد از کل تشخیص‌های جدید سرطان را به خود اختصاص می‌دهد. متأسفانه، به دلیل اینکه بسیاری از بیماران در مراحل اولیه بدون علامت هستند، اغلب در مراحل پیشرفته تشخیص داده می‌شوند. حدود ۲۵ درصد از بیماران در زمان تشخیص هیچ علامتی ندارند و بیماری به‌طور اتفاقی کشف می‌شود. شایع‌ترین علائم اولیه شامل سرفه‌های پایدار یا تغییر در سرفه‌های مزمن، تنگی نفس و گاهی خلط خونی است. البته کاهش وزن بی‌دلیل و خستگی نیز از علائم هشداردهنده هستند. تشخیص زودهنگام ، کلید اصلی تغییر پیش‌آگهی این بیماری است.

با توجه به اینکه حدود ۸۵ درصد موارد به استعمال دخانیات مرتبط است، نقش غربالگری را در تشخیص زودهنگام چقدر حیاتی می‌دانید؟

بسیار حیاتی. در کنار آگاهی‌بخشی برای ترک سیگار، که مهم‌ترین عامل خطر است، غربالگری منظم با سی‌تی اسکن با دوز پایین در افراد پرخطر (به‌ویژه افراد بالای ۵۰ سال با سابقه سنگین مصرف سیگار) می‌تواند نجات‌بخش باشد. تشخیص در مراحل محدود (Stage I و II) امکان استفاده از روش‌های درمانی با هدف درمان قطعی را فراهم می‌کند. واقعیت این است که در گذشته، شانس بقای ۵‌ساله برای بیماران مرحله چهارم کمتر از ۱ درصد بود، اما امروزه با درمان‌های نوین، این میزان برای برخی زیرگروه‌ها به حدود ۱۲ درصد رسیده است.

به عنوان یک متخصص رادیوانکولوژی، تحولات حوزه درمان‌های سیستمیک و رادیوتراپی را چگونه می‌بینید؟ به‌ویژه در مورد درمان‌های هدفمند و ایمونوتراپی توضیح دهید.

ما وارد عصر جدیدی شده‌ایم. درمان سرطان ریه دیگر یک نسخه واحد برای همه بیماران نیست.
۱. درمان‌های هدفمند (Targeted Therapy): با شناسایی جهش‌های ژنتیکی خاص در تومور (مانند EGFR، ALK و ROS وسایر تست ها)می‌توانیم از داروهای خوراکی استفاده کنیم که دقیقاً مانند یک کلید در قفل، روی سلول سرطانی اثر می‌گذارند. این روش به ویژه در بیماران غیرسیگاری با نوع آدنوکارسینوم مؤثر است.
۲. ایمونوتراپی (Immunotherapy): این روش با مهار نقاط بازرسی ایمنی (مانند PD-1)، سیستم دفاعی بدن را برای شناسایی و نابودی سلول‌های سرطانی فعال می‌کند و در زیرگروه‌های خاصی از بیماران نتایج شگفت‌انگیزی داشته است.

نقش رادیوتراپی در کنار این درمان‌های مدرن چیست؟ آیا هنوز هم جایگاه دارد؟

رادیوتراپی نه تنها جایگاه خود را حفظ کرده، بلکه در ترکیب با درمان‌های سیستمیک هوشمندتر شده است. امروزه از تکنیک‌های دقیقی مانند رادیوتراپی استریوتاکتیک (SABR) استفاده می‌کنیم که با دوز بالا و بسیار هدفمند، تومور را در چند جلسه کوتاه بدون آسیب به بافت‌های سالم از بین می‌برد.
جالب‌ترین پیشرفت اخیر، مفهوم اثر دورنما (Abscopal Effect) است؛ جایی که رادیوتراپی موضعی، علاوه بر نابودی تومور هدف، سیستم ایمنی را تحریک کرده و به مبارزه با سلول‌های سرطانی در سایر نقاط بدن کمک می‌کند. تحقیقات جدید نشان می‌دهد که ترکیب رادیوتراپی با بلوکه کردن مسیرهای ایمنی خاص می‌تواند این اثر سیستمیک را به شدت تقویت کند و یک پاسخ ایمنی پایدار ایجاد نماید. برای بیمارانی که تعداد محدودی متاستاز دارند (Oligometastatic)، این رویکرد ترکیبی می‌تواند بقا را به طور قابل توجهی افزایش دهد.

سخن پایانی شما برای مردم و بیماران چیست؟

پیام من این است که سرطان ریه قابل پیشگیری و قابل درمان است. از مصرف دخانیات جداً پرهیز کنید و اگر علائم هشداردهنده دارید، به‌ویژه اگر سابقه مصرف سیگار دارید، برای انجام مشاوره و غربالگری اقدام کنید. امروز، امید به درمان با روش‌های دقیق و ترکیبی بسیار بیشتر از گذشته است. پیشرفت‌های علمی، مسیر را برای درمان‌های شخصی‌سازی‌شده هموار کرده و چشم‌انداز روشنی را پیش روی بیماران قرار داده است.