نقش پرتودرمانی استریوتاکتیک (SBRT) در درمان متاستازهای غده فوق کلیوی

به گزارش گروه سرطان، سرطان نیوز، در سال‌های اخیر، پرتودرمانی استریوتاکتیک بدنی (SBRT) به عنوان یک تحول بزرگ در درمان متاستازهای غده فوق کلیوی مطرح شده است. مقاله اخیر Ehret و همکاران (۲۰۲۵) منتشر شده در مجله Practical Radiation Oncology به خوبی نشان می‌دهد که چگونه این روش با دقت بالا و عوارض محدود، جایگزین مناسبی برای جراحی در بسیاری از موارد شده است. به عنوان یک رادیوانکولوژیست، معتقدم این فناوری مسیر درمان بیماران با متاستازهای ناحیه فوق کلیوی را متحول کرده است.

چرا این مطالعه اهمیت دارد؟
متاستازهای غده فوق کلیوی در ۱۵-۳۵% بیماران مبتلا به سرطان‌های پیشرفته دیده می‌شوند و معمولاً از سرطان‌های ریه، پستان، کلیه یا کولون منشأ می‌گیرند. در گذشته، جراحی (آدرنالکتومی) گزینه اصلی بود، اما امروزه SBRT با مزایای غیرتهاجمی بودن، دوره نقاهت کوتاه و نتایج مشابه، به عنوان گزینه اول در بسیاری از مراکز مطرح است. مقاله مذکور با بررسی سه مورد بالینی، جنبه‌های مختلف این درمان را به خوبی تشریح کرده است.

نکته کلیدی در موفقیت SBRT، برنامه‌ریزی دقیق درمان است. همانطور که در مقاله اشاره شده، تعیین دوز مناسب (BED ≥ ۱۰۰ Gy)، مدیریت حرکت تنفسی (با تکنیک‌هایی مانند فیدوشال مارکر یا MRI هدایت‌شونده) و رعایت محدودیت‌های دوزی برای اندام‌های مجاور مانند معده، دوازدهه و نخاع، از عوامل تعیین‌کننده هستند. در موردی که بیمار متاستاز کوچک سمت راست داشت (مورد A)، SBRT تک‌فرکشن با دوز ۲۴ Gy نتایج عالی داشت، در حالی که برای تومورهای بزرگ‌تر یا نزدیک به احشاء (مورد B)، فرکشناسیون متفاوت (مثلاً ۵۰ Gy در ۵ فرکشن) لازم بود.

 یکی از نکات مهم مقاله، هشدار درباره خطر نارسایی غده فوق کلیوی در موارد دوطرفه (مورد C) است. از آنجا که این غدد مسئول ترشح کورتیزول و آلدوسترون هستند، تخریب هر دو غده می‌تواند به عوارض جدی مانند بحران آدرنال منجر شود. بنابراین، همکاری با متخصصین غدد و پایش هورمونی پس از درمان در این بیماران ضروری است.

به عنوان یک متخصص بالینی، معتقدم SBRT به ویژه برای بیماران با بیماری اولیگومتاستاتیک یا اولیگوپروگرسیو که تحت درمان سیستمیک هستند، گزینه ایده‌آلی است. البته باید توجه داشت که این روش برای همه موارد مناسب نیست. تومورهای بسیار بزرگ (عموماً >۵ سانتیمتر) یا مواردی که به شدت به احشاء حیاتی چسبیده‌اند، ممکن است کاندیدای مناسبی نباشند.

چالش‌های آینده شامل استانداردسازی بیشتر پروتکل‌های درمانی و مطالعات بلندمدت برای ارزیابی بقای کلی بیماران است. همچنین، نقش SBRT در تومورهای اولیه غده فوق کلیوی مانند فئوکروموسیتوما نیاز به بررسی بیشتر دارد. با پیشرفت فناوری‌های تصویربرداری و سیستم‌های پرتودرمانی (مانند MR-Linac)، آینده روشنی برای بهبود نتایج این درمان متصور است.

در پایان، مقاله Ehret و همکاران مرور جامعی از کاربرد SBRT در متاستازهای فوق کلیوی ارائه می‌دهد که می‌تواند راهنمای ارزشمندی برای انکولوژیست‌ها باشد. با برنامه‌ریزی دقیق و انتخاب مناسب بیماران، این روش می‌تواند کیفیت زندگی و بقای بیماران را به طور معناداری بهبود بخشد.

نویسنده: دکتر پوریا عادلی، متخصص رادیوانکولوژی