نقش آسپرین در پیشگیری از عود سرطان کولورکتال با جهش‌های مسیر PI3K

بر اساس مطالعهٔ منتشرشده در شمارهٔ سپتامبر ۲۰۲۵ مجلهٔ پزشکی نیوانگلند، استفاده از آسپرین با دوز پایین (۱۶۰ میلی‌گرم روزانه) به مدت سه سال، می‌تواند به طور قابل توجهی میزان عود سرطان کولورکتال را در بیماران دارای جهش در مسیر PI3K کاهش دهد. این مطالعه که تحت عنوان ALASCCA (مطالعهٔ آسپرین کم‌دوز ادجوانت در سرطان کولورکتال) انجام شده، یک کارآزمایی دوسوکور، تصادفی‌سازی شده و کنترل‌شده با دارونما است که در ۳۳ بیمارستان در کشورهای اسکاندیناوی انجام شده است.

در این مطالعه، بیماران مبتلا به سرطان کولورکتال مرحله I تا III که تحت جراحی رادیکال قرار گرفته بودند، از نظر وجود جهش‌های سوماتیک در ژن‌های مرتبط با مسیر PI3K (شامل PIK3CA، PIK3R1 و PTEN) مورد بررسی قرار گرفتند. از میان ۲۹۸۰ بیمار با داده‌های ژنومی کامل، ۱۱۰۳ بیمار (۳۷٪) دارای جهش در این مسیر بودند.

این بیماران به دو گروه تقسیم شدند: گروه A با جهش‌های هات‌اسپات در اگزون ۹ و ۲۰ ژن PIK3CA، و گروه B با سایر واریانت‌های با تاثیر متوسط یا بالا در ژن‌های مذکور.

نتایج نشان داد که در بیماران گروه A، میزان عود سرطان پس از سه سال در گروه دریافت‌کننده آسپرین ۷.۷٪ و در گروه دارونما ۱۴.۱٪ بود (نسبت خطر ۰.۴۹، فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰.۲۴ تا ۰.۹۸، P=0.04). در گروه B نیز این میزان به ترتیب ۷.۷٪ و ۱۶.۸٪ بود (نسبت خطر ۰.۴۲، فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰.۲۱ تا ۰.۸۳). همچنین، میزان بقای بدون بیماری در هر دو گروه به نفع آسپرین بود.

از نظر ایمنی، عوارض جانبی شدید (درجه ۳ یا بالاتر) در ۱۶.۸٪ از بیماران دریافت‌کننده آسپرین و ۱۱.۶٪ در گروه دارونما مشاهده شد که عمدتاً شامل عوارض گوارشی و خونریزی بود. با این حال، به طور کلی پروفایل ایمنی آسپرین قابل قبول ارزیابی شد.

مکانیسم احتمالی اثر ضدسرطانی آسپرین از طریق مهار آنزیم سیکلواکسیژناز-۲ (COX-2) و کاهش تولید پروستاگلاندین E2 است که به نوبه‌ خود مسیر PI3K را مهار می‌کند. این مسیر در حدود یک سوم سرطان‌های کولورکتال فعال است و جهش در آن با پیشآگهی بدتری همراه است.

نکته جالب توجه این که benefit آسپرین در زنان بیشتر از مردان بود، هرچند که این تفاوت با تفاوت در وزن بدن توجیه نشد. همچنین، بیماران مبتلا به سرطان رکتوم و آن‌هایی که تحت درمان نئوادجوانت یا ادجوانت قرار گرفته بودند، benefit بیشتری از آسپرین بردند.

این مطالعه نشان می‌دهد که آسپرین می‌تواند به عنوان یک درمان هدفمند و کم‌هزینه در بیماران مبتلا به سرطان کولورکتال با جهش‌های مسیر PI3K مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، تصمیم‌گیری برای استفاده از آن باید با در نظر گرفتن ریسک عود بیماری و پتانسیل عوارض جانبی باشد. همچنین، انجام مطالعات بیشتر برای تعیین دوز بهینه و مدت زمان درمان و نیز بررسی تفاوت‌های جنسیتی و وزن بدن ضروری است.

این پژوهش گامی مهم به سوی پزشکی شخصی‌شده در انکولوژی  است و نشان می‌دهد که چگونه یک داروی ساده و در دسترس می‌تواند با راهنمایی نشانگرهای زیستی، تحول بزرگی در پیش آگهی بیماران ایجاد کند.

دکتر پوریا عادلی
متخصص رادیوآنکولوژی