یادداشت تحلیلی: نظام پزشکی و اتاق بازرگانی؛ چرایی یک شکاف عملکردی

سلامتی محوریترین سرمایه یک جامعه است و پزشکان، سربازان خط مقدم حفظ این سرمایه هستند. با این وجود، نهاد صنفی متولی این قشر فرهیخته، یعنی سازمان نظام پزشکی، در مقایسه با نهاد‌های صنفی موازی مانند اتاق بازرگانی، با چالش‌های بنیادینی در ایفای کامل حقوق اعضای خود روبروست. این شکاف، ریشه در تفاوت‌های ماهوی، ساختاری و زمین‌های این دو نهاد دارد.

اتاق بازرگانی: نهادی پیشرو در شبکه قدرت

اتاق بازرگانی به درستی خود را بازوی بخش خصوصی و مشاور دولت میداند. ماهیت فعالیت بازرگانان، "برونگرایی" و "شبکه سازی

" را به آنها دیکته میکند. موفقیت در تجارت، در گرو تعامل با نهاد‌های تصمیم‌ساز  است. بنابراین، اتاق به شکلی ساختاریافته و قدرتمند با مراکز تصمیمسازی کلان از جمله مجلس شورای اسلامی، سازمان برنامه و بودجه و دستگاه دیپلماسی ارتباط برقرار کرده است. در سطح خرد نیز، حلقه‌های ارتباطی مستحکمی با اداره امور مالیاتی، تعزیرات حکومتی، دادگستری و شورا‌های شهر دارد. این ارتباطات، آن را به نهادی اثرگذار و چابک تبدیل کرده که میتواند به راحتی موانع پیشپای اعضای خود را برطرف کند.

از سوی دیگر، اعضای هیأت مدیره اتاق، اغلب مدیران ارشد کسب وکار‌های بزرگ هستند که امکان "تفویض اختیار" و "وقتگذاری" تماموقت برای امور صنفی را دارند. آنها میتوانند هفته‌ها را به جلسات متوالی با مقامات دولتی و سفر‌های استانی برای رفع موانع اختصاص دهند.

نظام پزشکی: نهادی در حصار مسئولیت‌های دوگانه

در مقابل، نظام پزشکی با موانع ذاتی و ساختاری مواجه است:

۱. درونگرایی حرف‌های در تقابل با برونگرایی ضروری: پزشک، هنرمند عرصه سلامت است. تمرکز او بر تشخیص، درمان و رابطه مستقیم با بیمار، نوعی "درونگرایی حرفه‌ای" را به او تحمیل میکند. متأسفانه، این ویژگی به ساختار نظام پزشکی نیز تسری یافته است. این نهاد گاه بیش از آنکه به دنبال تاثیرگذاری در عرصه کلان سیاستگذاری سلامت باشد، درگیر مسائل داخلی  میان اعضا میشود. ما در سازمان، وقت و انرژی خود را صرف  اختلافات داخلی میکنیم، در حالی که انرژی و وقتی که باید صرف دفاع از کیان کل جامعه پزشکی درتعامل با نهاد‌ها بیرونی شود.

۲. محدودیت زمان؛ معضلی غیرقابل انکار: من به عنوان یک پزشک و عضو هیأت مدیره به خوبی واقفم که همکارانم در هیأت مدیره، پیش از هر چیز، "پزشک" هستند. آنها مطب‌های پرمراجعه، عمل‌های جراحی طولانی و وظیفه خطیر نجات جان انسان‌ها را بر عهده دارند. این مسئولیت، امکان "وقتگذاری" مشابه با همتایان بازرگان را از آنها سلب میکند. یک پزشک نمیتواند ویزیت بیماران نیازمند را لغو کند تا در جلسه‌ای درباره تعرفه‌ها در سازمان برنامه و بودجه حاضر شود. این یک محدودیت ذاتی و غیرقابل کتمان است که توان پیگیری ما را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد.

۳. فقدان شبکه ارتباطی نظام‌مند؛ چالش اصلی معاونت‌های انتظامی: از منظر یک معاونت انتظامی باید بگویم، ضعف در ارتباط با نهاد‌های قضائی و نظارتی منجر به زبان‌های متفاوت تخصصی در بین پزشکان و سیستم قضایی شده که این زبان متفاوت می‌تواند باعث اختلال در روند صدور احکام در سیر پرونده‌های پزشکی گردد.

همچنین، تعامل ضعیف با اداره مالیات منجر به اعمال رویه‌های یکسان برای اصناف کاملاً متفاوت شده است. یک مطب پزشکی با یک مغازه بنکداری در یک سیاق مالیاتی قرار میگیرد! در سطح شهرستان، عدم ارتباط مؤثر با شورای شهر برای موضوعاتی مانند عوارض کسب و پیشه یا پارکینگ مراکز درمانی، به معضلی روزمره برای همکاران تبدیل شده است. نهاد‌های نظارتی مانند تعزیرات نیز گاهی با رویکردی مشابه اصناف به حریم حرفه‌ای پزشکی وارد میشوند که دلیل اصلی آن، عدم ارتباط قوی و مستمر ما برای تبیین شرایط خاص این حرفه است.

سخن پایانی: ضرورت تحول در راهبرد

برای عبور از این چالشها، نظام پزشکی نیازمند یک تحول راهبردی از "نهاد واکنشی" به "نهاد کنشگر" است. ما باید:

· دبیرخانه‌های  تخصصی و قدرتمندی تشکیل دهیم که به صورت تمام وقت  و حرفه‌ای، مسئول ارتباط با مجلس، سازمان برنامه و بودجه، قوه قضائیه و تمام نهاد‌های خرد و کلان باشند.

· از ظرفیت‌های حقوقی خود بهره ببریم و با ارائه لوایح پیشنهادی، در مرجع قانونگذاری یعنی مجلس شورای اسلامی حاضر شویم.

· برای جبران محدودیت وقت مدیران پزشک، ضمن استفاده در ریاست و‌معاونت‌ها از پزشکان وقت گذار، از نیرو‌های متخصص تمام وقت  در حوزه‌های حقوقی، مالی و روابط عمومی بهره گیریم.

· در سطح استانی، کارگروه‌های مشترک دائمی با دادگستری، اداره مالیات و شهرداری‌ها تشکیل دهیم.

حفظ جایگاه پزشک و تحکیم پایه‌های نظام سلامت، تنها زمانی میسر خواهد شد که نظام پزشکی، پوسته درونگرایی خود را شکسته و همانند اتاق بازرگانی، به بازیگری اثرگذار در شبکه تصمیم سازی و تصمیم گیری کشور تبدیل شود. این رسالت بزرگی است که بر دوش همه ما به عنوان منتخبین  جامعه پزشکی، گذاشته شده است.

نویسنده: دکتر پوریا عادلی رادیوانکولوژیست (معاون انتظامی سازمان نظام پزشکی اصفهان)