آیا داروهای تازه تأیید شده تفاوت واقعی در درمان آلزایمر ایجاد می‌کنند؟

به گزارش گروه غذا و دارو سرطان نیوز،، پس از نزدیک به دو دهه رکود، سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) از سال ۲۰۲۱ برخی داروهای نوین را برای درمان بیماری آلزایمر تأیید کرده است. بیشتر این داروها، درمان‌های آنتی‌بادی هستند که پروتئین‌های سمی تجمع‌یافته در مغز را هدف قرار می‌دهند. تأیید این داروها به طور همزمان امیدبخش و جنجال را برانگیخته است. سؤال اصلی این است: آیا این داروها تفاوت واقعی ایجاد می‌کنند؟ در این مقاله ویژه، به بررسی این موضوع می‌پردازیم.

بیماری آلزایمر و نیاز به درمان‌های تغییر دهنده بیماری

بیماری آلزایمر یک بیماری نورودژنراتیو است که شامل کاهش تدریجی و غیرقابل بازگشت حافظه، تفکر و در نهایت توانایی انجام فعالیت‌های روزمره می‌شود. پیری عامل اصلی خطر برای بیماری آلزایمر است و جمعیت در حال پیری سریع آن را به یک بحران بهداشت عمومی تبدیل کرده است.

در سال ۲۰۱۹، ۵۷ میلیون نفر در سراسر جهان به بیماری آلزایمر مبتلا بودند و انتظار می‌رود این تعداد تا سال ۲۰۵۰ به ۱۵۳ میلیون نفر برسد. این امر نیاز به درمان‌های تغییر دهنده بیماری را که تغییر پایداری در مسیر این بیماری ایجاد می‌کنند و پیشرفت آن را کند می‌کنند، برجسته می‌کند.

داروهای تازه تأیید شده: پیشرفت یا شروع کند؟

آدوکانوماب، یک آنتی‌بادی که رسوبات پروتئین آمیلوئید بتا را هدف قرار می‌دهد، در سال ۲۰۲۱ توسط FDA برای درمان بیماری آلزایمر تأیید شد و به عنوان اولین درمان تغییر دهنده بیماری برای این شرایط در نظر گرفته شد.

با این حال، آزمایشات بالینی مربوط به آدوکانوماب نتوانستند بهبودهای پایداری در عملکرد شناختی ایجاد کنند، که منجر به اعلام شرکت Biogen، تولیدکننده آن، شد که در نهایت فروش آن را متوقف خواهد کرد.

از آن زمان، دو آنتی‌بادی ضد آمیلوئید دیگر، لکانماب از Biogen و  از Eli Lilly، توانایی کند کردن کاهش شناختی در افراد مبتلا به آلزایمر زودرس را در آزمایشات بالینی فاز ۳ نشان داده‌اند و تأیید FDA را دریافت کرده‌اند.

پس از دهه‌ها تحقیق بالینی که نتوانستند درمان‌های تغییر دهنده بیماری مؤثری تولید کنند، تأیید لکانماب و دونانماب به عنوان یک پیشرفت تلقی شده و با اشتیاق توسط پزشکان و پژوهشگران مورد استقبال قرار گرفته است.

نظریات متخصصان درباره اثربخشی داروهای جدید

دکتر داگ آرسلند، استاد روانپزشکی سالمندان در کالج کینگز لندن، گفت: «در حالی که چالش‌هایی در سطوح بالینی، اجتماعی و بهداشتی وجود دارد، نباید فرصت‌ها و پیشرفتی را که پس از دهه‌ها آزمایشات منفی بسیار پرهزینه، سرانجام شواهد بی‌چون و چرایی داریم که امکان کاهش پیشرفت بیماری وجود دارد، فراموش کنیم.»

به طور مشابه، پارش مالهوترا، استاد نورولوژی بالینی در کالج امپریال لندن، اظهار داشت که با وجود کارایی متوسط این درمان‌های ضد آمیلوئید، «مهم است که تشخیص دهیم این داروها اولین داروهایی هستند که اثرات بالینی دارند که به نظر می‌رسد به یک مکانیزم کلیدی پیشرفت بیماری مرتبط است، و معرفی آن‌ها ممکن است توسعه درمان و تحول خدمات بالینی برای بیماری آلزایمر، شایع‌ترین علت زوال عقل در جهان، را تسریع کند.»

فرضیه آبشار آمیلوئید و تحقیقات آلزایمر

توسعه درمان‌های آنتی‌بادی ضد آمیلوئید مانند دونانماب و لکانماب بر اساس فرضیه آبشار آمیلوئید است. بر اساس این فرضیه، تجمع پروتئین آمیلوئید بتا تغییرات دیگری را در مغز ایجاد می‌کند که منجر به توسعه بیماری آلزایمر می‌شود.

هدف‌گیری تجمعات آمیلوئید بتا برای درمان آلزایمر

تجمع پروتئین آمیلوئید بتا به دلیل تولید نادرست یا پاکسازی ضعیف آن اتفاق می‌افتد. در دو دهه گذشته، چندین دارو توسعه یافته‌اند که یا آنزیم‌های درگیر در تولید آمیلوئید بتا را هدف قرار می‌دهند یا به پاکسازی تجمعات آن کمک می‌کنند. با این حال، این داروها به دلیل عوارض جانبی شدید یا عدم تولید اثرات بالینی مطلوب، نتوانسته‌اند تأیید FDA را دریافت کنند.

تأثیر آنتی‌بادی‌های ضد آمیلوئید بر عملکرد شناختی

FDA تأیید تسریع شده‌ای به آدوکانوماب برای درمان بیماری آلزایمر در سال ۲۰۲۱ بر اساس توانایی آن در پاکسازی پلاک‌های آمیلوئید اعطا کرد. در حالی که آدوکانوماب در پاکسازی پلاک‌های آمیلوئید در مغز موفق بود، اثرات آن بر عملکرد شناختی در آزمایشات بالینی ناسازگار بود.

تأیید آدوکانوماب، علیرغم فقدان شواهد برای حمایت از اثرات درمانی آن، منجر به جنجال درباره فرآیند تأیید FDA و عدم تمایل به تجویز دارو شد. و همان‌طور که قبلاً ذکر شد، از سال ۲۰۲۴، Biogen فروش و توسعه آدوکانوماب را متوقف کرده است.

در مقابل، هر دو دونانماب و لکانماب توانسته‌اند پلاک‌های آمیلوئید را پاکسازی کنند و در عین حال پیشرفت بیماری را کند کنند. این درمان‌ها در افرادی با آلزایمر زودرس و سطوح پایه آمیلوئید بتا پایین‌تر مؤثرتر هستند.

نگرانی‌ها درباره فرضیه آبشار آمیلوئید

برخی پژوهشگران مطرح کرده‌اند که فواید بالینی آنتی‌بادی‌های ضد آمیلوئید نشان‌دهنده اعتبار فرضیه آبشار آمیلوئید است. با این حال، دیگران استدلال کرده‌اند که این نتیجه‌گیری زودرس است و سؤالات بسیاری هنوز بی‌پاسخ مانده‌اند.

خطرات ایمنی و دسترسی به داروهای جدید آلزایمر

فواید بالینی متوسط ارائه شده توسط درمان‌های آنتی‌بادی ضد آمیلوئید باید در برابر خطرات، هزینه‌ها و دسترسی به این درمان‌ها سنجیده شود. عوارض جانبی در درصد قابل توجهی از شرکت‌کنندگان در آزمایشات بالینی فاز ۳ برای لکانماب (۴۵٪) و دونانماب (۸۹٪) مشاهده شده است.

نتیجه‌گیری

پیشرفت در توسعه درمان‌های جدید برای بیماری آلزایمر امیدواری‌هایی را ایجاد کرده است، اما همچنان چالش‌ها و سؤالات بسیاری باقی مانده است. تحقیقات بیشتر و نظارت دقیق برای درک بهتر اثرات بلندمدت این داروها و بهبود دسترسی به آن‌ها ضروری است.

منبع: Medical News Today