روز جهانی جراحی مغز و اعصاب | تاریخچه، اهمیت و پیشرفت‌های جراحی نوروسرجری

جراحی مغز و اعصاب یکی از پیچیده‌ترین و حیاتی‌ترین شاخه‌های پزشکی است که به تشخیص و درمان بیماری‌های سیستم عصبی مرکزی و محیطی می‌پردازد و این جراحان علاوه بر فعالیت در سایر شاخه‌ها در کنار متخصصین رادیوانکولوژی اساسی‌ترین پایه‌های درمان تومور‌های  مغزی و نخاعی هستند. روز جهانی جراحان مغز و اعصاب، که هر ساله در ۸ آوریل گرامی داشته می‌شود، فرصتی است برای تقدیر از تلاش‌ها و دستاورد‌های این متخصصان و بررسی تاریخچه و پیشرفت‌های این رشته تخصصی که هم به جهت طول دوران تحصیل و هم فعالیت‌های فوق تخصصی آن شباهت‌های بسیار زیادی با رشته رادیوانکولوژی دارد.

دلیل نام‌گذاری روز جهانی جراحان مغز و اعصاب

تاریخ ۸ آوریل به افتخار تولد دکتر هاروی ویلیامز کاتینگ (Harvey Williams Cushing) در سال ۱۸۶۹، به عنوان روز جهانی جراحان مغز و اعصاب انتخاب شده است. دکتر کاتینگ به عنوان "پدر جراحی مدرن مغز و اعصاب" شناخته می‌شود و نقش بسزایی در توسعه تکنیک‌ها و استاندارد‌های این رشته داشته است. او با معرفی روش‌های نوین جراحی، کاهش مرگ‌ومیر بیماران و پژوهش‌های گسترده در زمینه تومور‌های مغزی، تأثیر عمیقی بر پیشرفت جراحی مغز و اعصاب گذاشت.

تاریخچه جراحی مغز و اعصاب

تاریخچه جراحی مغز و اعصاب به هزاران سال پیش بازمی‌گردد. شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد که تمدن‌هایی مانند اینکا‌ها و مصریان باستان از روش‌هایی مانند ترپاناسیون (ایجاد سوراخ در جمجمه) برای درمان بیماری‌های مختلف استفاده می‌کردند به نوعی که در کتاب‌هایی همچون سینوهه به وجود پزشکانی به نام سرشکاف سلطنتی در دربار فراهنه مصر اشاره شده است. در دوران قرون وسطی، پزشکان اسلامی مانند الزهراوی (Al-Zahrawi) روش‌های جراحی  درمان آسیب‌های سر و ستون فقرات را توسعه دادند.

با ورود به قرن نوزدهم، پیشرفت‌هایی که در زمینه بیهوشی، ضدعفونی و تعیین دقیق  محل ضایعات مغزی، زمینه‌ساز توسعه جراحی مدرن مغز و اعصاب شد. در این دوره، جراحانی مانند ویلیام مک‌یوون (William Macewen) و ویکتور هورسلی (Victor Horsley) اولین جراحی‌های موفقیت‌آمیز برای برداشت تومور‌های مغزی را انجام دادند.

نقش هاروی کاتینگ در پیشرفت جراحی مغز و اعصاب

دکتر هاروی کاتینگ با معرفی تکنیک‌های جدید جراحی، استفاده از ابزار‌های دقیق‌تر و توسعه روش‌های بیهوشی، مرگ‌ومیر ناشی از جراحی‌های مغزی را به‌طور قابل‌توجهی کاهش داد. او همچنین در زمینه شناخت فیزیولوژی غده هیپوفیز و تأثیر آن بر بدن، پژوهش‌های مهمی انجام داد و سندروم کاتینگ یا کوشینگ (Cushing's Syndrome) به افتخار او نام‌گذاری شده است.

پیشرفت‌های معاصر در جراحی مغز و اعصاب

در دهه‌های اخیر، فناوری‌های نوینی مانند میکروسکوپ‌های جراحی پیشرفته، تصویربرداری‌های دقیق‌تر و ربات‌های جراحی، امکان انجام جراحی‌های با دقت بالا و کم‌تهاجمی را فراهم کرده‌اند، استفاده از میکروسکوپ‌های جراحی پیشرفته به جراحان امکان می‌دهد تا با دقت بیشتری بین بافت‌های سالم و توموری تمایز قائل شوند و عوارض جراحی را کاهش دهند.

همچنین، توسعه ربات‌های جراحی مانند NeuroArm، که توسط دانشگاه کلگری معرفی شده است، به جراحان امکان می‌دهد تا با دقت و کنترل بیشتری در محیط‌های حساس مغزی عمل نمایند.

چالش‌ها و آینده جراحی مغز و اعصاب

با وجود پیشرفت‌های قابل‌توجه، جراحی مغز و اعصاب همچنان با چالش‌هایی مانند دسترسی محدود به فناوری‌های پیشرفته در برخی مناطق، هزینه‌های بالا و نیاز به آموزش‌های تخصصی مواجه است. با این حال، با ادامه پژوهش‌ها و توسعه فناوری‌های نوین، آینده‌ای روشن برای این رشته متصور است.

روز جهانی جراحان مغز و اعصاب فرصتی است برای تقدیر از تلاش‌های بی‌وقفه  تمامی همکاران جراح مغز و اعصاب کشورم به ویژه تمام اساتیدی که در این سال‌ها در کنار ما متخصصین رادیوانکولوژی در درمان بیماران مبتلا به تومور‌های مغزی نقش ایفا کرده‌اند و پشتوانه‌ای محکم برای ما و بیماران بوده و هستند و علی رغم همه مشکلات همچنان در خدمت به مردم شریف کشورمان و بیماران دردمند ساعی و کوشا هستند.

نویسنده: دکتر پوریا عادلی متخصص رادیوانکولوژی (سرطان شناس)