ایران و ترکمنستان در آستانه فصل تازه‌ای از همکاری‌های سلامت

مذاکرات اخیر جهاد دانشگاهی با سفیر ترکمنستان در تهران، چشم‌انداز تازه‌ای را پیش روی همکاری‌های علمی، فناورانه و پزشکی دو کشور گشوده است؛ همکاری‌هایی که در صورت تبدیل شدن به تفاهم‌نامه‌های اجرایی و پروژه‌های مشترک، می‌تواند حوزه درمان سرطان و گردشگری سلامت را نیز وارد مرحله‌ای جدید کند. در این میان، توسعه مراکز تخصصی درمان سرطان در ترکمنستان و ابراز تمایل این کشور برای بهره‌گیری از ظرفیت پزشکان و متخصصان ایرانی، اهمیت ویژه‌ای دارد.

دکتر پوریا عادلی، متخصص رادیوانکولوژی و از اولین کسانی که در ایران به مفهومی به عنوان دیپلماسی سلامت پرداخته است، در گفت‌وگو با «سرطان‌نیوز» با اشاره به ظرفیت‌های موجود میان دو کشور، این تحولات را نشانه حرکت دیپلماسی سلامت از سطح گفت‌وگو به سمت همکاری‌های عملیاتی می‌داند.

اخیراً نشست تخصصی و راهبردی میان جهاد دانشگاهی و سفیر ترکمنستان در تهران برگزار شد. اهمیت این نشست را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

به اعتقاد من، این نشست را باید یکی از گام‌های مهم در مسیر توسعه دیپلماسی علمی، فناوری و سلامت میان ایران و ترکمنستان دانست.

در این دیدار که با حضور سفیر ترکمنستان در ایران و دکتر زهرا شیخی، معاون پژوهش و فناوری جهاد دانشگاهی، برگزار شد، موضوع تدوین تفاهم‌نامه همکاری و ایجاد زمینه برای اجرای پروژه‌های مشترک علمی و فناورانه مورد توجه قرار گرفت.

اهمیت این اتفاق از نگاه من در این است که دیپلماسی سلامت زمانی معنا پیدا می‌کند که از مرحله گفت‌وگو و اعلام آمادگی عبور کرده و به همکاری واقعی، پروژه مشترک، انتقال دانش و ارائه خدمات تخصصی منجر شود. به نظر می‌رسد این نشست می‌تواند نقطه شروع مناسبی برای حرکت در همین مسیر باشد.

محورهای اصلی مذاکرات چه بود و حوزه پزشکی و درمان سرطان چه جایگاهی در این گفت‌وگوها داشت؟

جهاد دانشگاهی در این نشست، ظرفیت‌های خود را در حوزه‌های مختلف از جمله پزشکی و سلامت، کشاورزی و منابع طبیعی، گیاهان دارویی و آموزش تشریح کرد و آمادگی خود را برای انتقال دانش فنی و اجرای طرح‌های مشترک اعلام کرد.

اما از منظر من، به‌عنوان متخصص رادیوانکولوژی، حوزه پزشکی و به‌ویژه درمان سرطان اهمیت ویژه‌ای دارد.

ترکمنستان برای توسعه زیرساخت‌های تخصصی درمان سرطان به دانش، نیروی انسانی متخصص و تجهیزات پیشرفته نیاز دارد و ایران نیز از ظرفیت قابل توجهی در حوزه‌های مختلف پزشکی برخوردار است.

این دو ظرفیت می‌توانند زمینه‌ساز یک همکاری برد ـ برد باشند؛ همکاری‌ای که صرفاً به ارائه خدمات درمانی محدود نشود و حوزه‌هایی مانند آموزش، انتقال تجربه، پژوهش، فناوری و توسعه زیرساخت‌های درمانی را نیز دربر بگیرد.

یکی از موضوعات مطرح‌شده، افتتاح مراکز تخصصی درمان سرطان در ترکمنستان است. این موضوع تا چه اندازه می‌تواند برای جامعه پزشکی ایران اهمیت داشته باشد؟

این موضوع یکی از مهم‌ترین نکات مطرح‌شده در این زمینه است. طبق مطالب مطرح‌شده از سوی طرف ترکمنستانی، قرار است دو مرکز تخصصی درمان سرطان در این کشور افتتاح شود و علاقه‌مندی برای استفاده از ظرفیت پزشکان و متخصصان ایرانی نیز وجود دارد.

اگر این موضوع در قالب یک برنامه مشخص و سازمان‌یافته دنبال شود، می‌تواند فرصت مهمی برای حضور تخصصی جامعه پزشکی ایران در منطقه ایجاد کند.

البته منظور از حضور پزشکان ایرانی نباید صرفاً اعزام نیروی انسانی برای ارائه خدمات درمانی باشد. ظرفیت همکاری بسیار گسترده‌تر است؛ از آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص گرفته تا انتقال دانش، تدوین پروتکل‌های درمانی، همکاری‌های پژوهشی، مشاوره تخصصی و مشارکت در راه‌اندازی و توسعه مراکز درمانی. در حوزه سرطان، این نوع همکاری‌ها می‌تواند تأثیر بلندمدتی بر کیفیت خدمات درمانی داشته باشد.

 شما پیش از این نیز در کنفرانس بین‌المللی اوراسیا در عشق‌آباد حضور داشتید و سخنرانی کردید. آیا میان آن رویداد و مذاکرات اخیر ارتباطی می‌بینید؟

قطعاً. حضور در کنفرانس بین‌المللی اوراسیا در عشق‌آباد فرصت بسیار خوبی برای شناخت نزدیک‌تر ظرفیت‌های علمی و پزشکی ترکمنستان بود.

من در آن کنفرانس درباره پزشکی شخصی‌سازی‌شده در سرطان سخنرانی کردم و بر توانمندی‌های ایران در حوزه‌هایی مانند ژنتیک، پاتولوژی مولکولی و رادیوانکولوژی پیشرفته تأکید داشتم.

آنچه برای من جالب بود، علاقه‌مندی جامعه پزشکی و دولت ترکمنستان به دستاوردهای پزشکی ایران بود. بنابراین، می‌توان گفت نشست اخیر جهاد دانشگاهی با سفیر ترکمنستان می‌تواند در ادامه همان مسیر قرار گیرد؛ با این تفاوت که اکنون بحث از معرفی ظرفیت‌ها به سمت ایجاد چارچوب رسمی برای همکاری‌های اجرایی حرکت کرده است.

البته در کنفرانس عشق‌آباد، یکی از خلأهایی که احساس شد، حضور کمرنگ صنایع و شرکت‌های توانمند ایرانی در نمایشگاه جانبی بود. امیدوارم در مرحله جدید، شرکت‌های دانش‌بنیان و فعالان صنعت پزشکی ایران نیز حضور پررنگ‌تری داشته باشند.

اگر قرار است دیپلماسی سلامت به نتیجه اقتصادی و علمی برسد، باید پزشک، دانشگاه، مرکز درمانی، شرکت دانش‌بنیان و صنعت سلامت در کنار یکدیگر قرار گیرند.

آیا مذاکرات اخیر صرفاً بر حوزه سرطان متمرکز بود یا زمینه‌های دیگری نیز برای همکاری مطرح شد؟

طبیعتاً حوزه همکاری‌ها گسترده‌تر از سرطان است. یکی از موضوعات مهم، گردشگری سلامت و سابقه مراجعه بیماران ترکمنستانی به ایران، به‌ویژه استان‌های خراسان و گلستان، بود.

این ارتباط سال‌هاست وجود دارد و به نظرم اکنون زمان آن رسیده که چنین تعاملاتی بیش از گذشته نظام‌مند و هدفمند شود.

در این زمینه، پزشکان ایرانی نیز سال‌ها به بیماران ترکمنستانی خدمات ارائه کرده‌اند و از جمله می‌توان به خدمات بینظیر دکتر یاشا مخدومی در مشهد اشاره کرد.

در عین حال، نباید ظرفیت گردشگری سلامت را تنها به چند شهر محدود کرد. ایران از مراکز درمانی و تخصصی متعددی برخوردار است که می‌توانند در این حوزه نقش‌آفرینی کنند. اصفهان نیز با برخورداری از ظرفیت‌های پزشکی و زیرساخت‌هایی مانند شهرک سلامت، می‌تواند در توسعه این همکاری‌ها مورد توجه قرار گیرد.

اگر گردشگری سلامت میان دو کشور در قالب تفاهم‌نامه‌های مشخص، مسیرهای قانونی شفاف و همکاری میان مراکز درمانی سامان پیدا کند، می‌تواند هم به بیماران ترکمنستانی برای دسترسی به خدمات تخصصی کمک کند و هم ظرفیت قابل توجهی برای نظام سلامت و اقتصاد پزشکی ایران ایجاد کند.

در کنار پزشکی، موضوعاتی مانند گیاهان دارویی، کشاورزی، آموزش و همکاری‌های دانشگاهی نیز در این مذاکرات مورد توجه قرار گرفته است. این تنوع نشان می‌دهد که ظرفیت همکاری میان دو کشور صرفاً به یک حوزه محدود نیست.

از نگاه شما، برای اینکه این همکاری‌ها از سطح تفاهم و مذاکره فراتر برود، چه اقداماتی ضروری است؟

مهم‌ترین مسئله، ایجاد یک نقشه راه مشخص و زمان‌بندی‌شده است. تفاهم‌نامه زمانی ارزشمند است که در ادامه آن، پروژه مشخص، مسئول مشخص، زمان مشخص و شاخص ارزیابی وجود داشته باشد.

در حوزه سلامت نیز باید چند بخش در کنار یکدیگر قرار بگیرند: نهادهای علمی، وزارتخانه‌های مرتبط، جهاد دانشگاهی، دانشگاه‌ها، مراکز درمانی، سازمان نظام پزشکی و بخش خصوصی و دانش‌بنیان.

همچنین باید ظرفیت شرکت‌های ایرانی فعال در تجهیزات پزشکی، فناوری‌های تشخیصی و درمانی و حوزه‌های نوین سرطان نیز وارد این همکاری شود.

ترکمنستان می‌تواند یکی از بازارهای مهم منطقه برای فناوری و خدمات پزشکی ایران باشد؛ اما این حضور باید حرفه‌ای، سازمان‌یافته و مبتنی بر مزیت‌های واقعی کشور باشد.

در نهایت، چشم‌انداز شما از آینده همکاری‌های ایران و ترکمنستان در حوزه سلامت و به‌ویژه سرطان چیست؟

من نسبت به آینده این همکاری‌ها خوش‌بین هستم؛ البته مشروط به اینکه اراده سیاسی و علمی موجود به برنامه اجرایی و پروژه‌های واقعی تبدیل شود.

ایران از ظرفیت علمی و تخصصی قابل توجهی در حوزه پزشکی برخوردار است و ترکمنستان نیز برای توسعه زیرساخت‌های درمانی خود به همکاری‌های علمی و تخصصی نیاز دارد. این دو ظرفیت می‌توانند در کنار یکدیگر قرار بگیرند.

به‌ویژه در حوزه سرطان، همکاری می‌تواند از انتقال دانش و آموزش متخصصان آغاز شود و در ادامه به همکاری‌های پژوهشی، فناوری، ارائه خدمات تخصصی و توسعه مراکز درمانی برسد.

افتتاح مراکز تخصصی درمان سرطان در ترکمنستان و علاقه‌مندی این کشور به استفاده از ظرفیت متخصصان ایرانی را می‌توان آغاز یک مسیر بزرگ‌تر دانست.

اگر این مسیر با برنامه‌ریزی صحیح دنبال شود، نتیجه آن تنها حضور چند پزشک ایرانی در یک مرکز درمانی نخواهد بود؛ بلکه می‌تواند به توسعه صادرات خدمات پزشکی، گسترش گردشگری سلامت، انتقال فناوری، ایجاد بازار برای شرکت‌های دانش‌بنیان و ارتقای سطح درمان سرطان در منطقه منجر شود.

در این میان، شهرهایی مانند اصفهان نیز می‌توانند بخشی از این ظرفیت ملی را در اختیار همکاری‌های بین‌المللی قرار دهند؛ به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند درمان‌های تخصصی، گردشگری سلامت و خدمات مرتبط با سرطان.

به اعتقاد من، امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز داریم که دیپلماسی سلامت را از یک مفهوم صرفاً سیاسی و تشریفاتی خارج کنیم و آن را به ابزاری برای همکاری علمی، خدمت به بیماران و توسعه حضور حرفه‌ای پزشکی ایران در منطقه تبدیل کنیم.

ترکمنستان می‌تواند یکی از نمونه‌های موفق این رویکرد باشد؛ به شرط آنکه گفت‌وگوهای امروز، فردا به پروژه‌های واقعی و قابل اندازه‌گیری تبدیل شوند.