مالیات پزشکان و تعرفه‌های خدمات درمانی در ایران

مالیات ابزاری برای تحقق عدالت اجتماعی و تأمین منابع دولتی است، اما نحوه اعمال آن بر اقشار مختلف، به‌ویژه پزشکان، نیازمند نگاهی منصفانه و کارشناسی است. در ایران، پزشکان با تعرفه‌های پایین خدمات درمانی مواجه هستند و از این‌رو بار مالیاتی نامرئی و سنگینی را متحمل می‌شوند که این مسئله در مقایسه با بسیاری از کشورها و حتی مشاغل مشابه در داخل ایران، ناعادلانه به نظر می‌رسد.

مالیات پزشکان در نظام‌های سلامت جهانی

در بسیاری از کشورها، نظام مالیاتی پزشکان با در نظر گرفتن هزینه‌های سنگین حرفه‌ای، تعرفه‌های واقعی خدمات درمانی و نقش حیاتی این قشر در سلامت جامعه طراحی شده است. برای مثال:

• در برخی کشورهای توسعه‌یافته، پزشکان با استفاده از معافیت‌های مرتبط با هزینه‌های تجهیزات، بیمه‌های حرفه‌ای و آموزش‌های تخصصی، از نرخ‌های مالیاتی متناسب‌تری برخوردارند.

• در تعدادی از کشورهای همسایه، مالیات پزشکان با توجه به تعرفه‌های واقعی خدمات محاسبه می‌شود و فشار مالیاتی به گونه‌ای تنظیم شده که انگیزه‌های حرفه‌ای را تضعیف نکند.

• در برخی نظام‌های سلامت، بخشی از درآمد پزشکان از مالیات معاف است تا جبران‌کننده هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم ارائه خدمات درمانی باشد.

وضعیت مالیات و تعرفه‌های پزشکی در ایران

۱. تعرفه‌های غیرواقعی خدمات درمانی

تعرفه‌های مصوب برای خدمات پزشکی در ایران، با توجه به تورم و هزینه‌های جاری، بسیار پایین‌تر از استانداردهای جهانی و حتی منطقه‌ای است. این تعرفه‌های ناکافی، در عمل درآمد واقعی پزشکان را کاهش داده و فشار مالی را افزایش می‌دهد.

۲. مالیات مستتر در تعرفه‌های پایین

از آن‌جا که تعرفه‌های خدمات پزشکی در ایران بر اساس توان خریدار خدمت و بدون در نظر گرفتن هزینه تمام‌شده خدمات تعیین می‌شود، می‌توان گفت بخشی از مالیات پزشکان به‌صورت غیرمستقیم و از طریق همین تعرفه‌های تعدیل‌شده اخذ می‌شود. به عبارت دیگر، پزشکان عملاً با پذیرش تعرفه‌های کمتر، بخشی از بار مالیاتی نظام سلامت را به دوش می‌کشند، بدون اینکه این مسئله در محاسبات رسمی دیده شود.

علاوه بر این، پزشکان در ایران با مالیات‌های مستقیم و گاه مضاعفی روبه‌رو هستند که در مقایسه با سایر مشاغل مشابه، فشار بیشتری بر آن‌ها وارد می‌کند. در حالی‌که بسیاری از هزینه‌های ضروری این حرفه (مانند تجهیزات مطب، بیمه‌های مسئولیت، هزینه‌های نگهداری فضای کاری و سرمایه‌گذاری بیمارستانی در بخش خصوصی درمان) به‌صورت کامل از درآمد قابل کسر نیست، این امر به نابرابری مالیاتی دامن می‌زند.

نتیجه‌گیری: لزوم بازنگری در مالیات و تعرفه‌های پزشکی

1. تعرفه‌های غیرواقعی، مالیات پنهان
   پایین بودن تعرفه‌های خدمات پزشکی در ایران، در عمل نوعی مالیات پنهان بر جامعه پزشکی است که باید در سیاست‌گذاری‌های کلان مورد توجه قرار گیرد.

2. تبعیض مالیاتی علیه پزشکان
   در شرایطی که پزشکان با تعرفه‌های پایین و هزینه‌های بالای کار مواجه هستند، اعمال مالیات‌های سنگین‌تر نسبت به برخی مشاغل دیگر، ناعادلانه و نیازمند بازبینی است.

3. تأثیر منفی بر کیفیت خدمات
   فشار مالیاتی نامتناسب و تعرفه‌های ناکافی می‌تواند به کاهش انگیزه‌های حرفه‌ای و افت کیفیت خدمات درمانی منجر شود که در نهایت به ضرر نظام سلامت و بیماران خواهد بود.

پیشنهادها

• بازنگری در تعرفه‌های پزشکی با هدف نزدیک کردن آن‌ها به هزینه‌های واقعی ارائه خدمات.

• اصلاح نظام مالیاتی پزشکان با در نظر گرفتن هزینه‌های خاص این حرفه و معافیت‌های هدفمند، به‌ویژه معافیت مالیاتی آن بخش از درآمدهای حرفه پزشکی که در بخش خصوصی جهت خرید دستگاه و سهام مراکز درمانی هزینه شده است.

• شفاف‌سازی مالیات‌های مستقیم و غیرمستقیم برای جلوگیری از بار مضاعف مالیاتی بر دوش پزشکان و اجرای عدالت بین‌رشته‌ای.

سخن پایانی

مالیات عادلانه باید همراه با در نظر گرفتن واقعیت‌های اقتصادی هر صنف باشد. پزشکان به عنوان محوران نظام سلامت، بیش از آنکه با مالیات‌های سنگین تحت فشار قرار گیرند، نیازمند حمایت‌هایی هستند که امکان ارائه خدمات باکیفیت را برای آن‌ها فراهم کند.
روز جهانی مالیات فرصتی است برای یادآوری این اصل که «مالیات باید عدالت را تأمین کند، نه اینکه به ابزاری برای فشار ناعادلانه بر قشر خاصی تبدیل شود.»

دکتر پوریا عادلی
معاون انتظامی سازمان نظام پزشکی اصفهان