مدیریت بیماران مبتلا به بیماری های تروفوبلاستیک بارداری

بیماری‌های تروفوبلاستیک بارداری (GTD) شامل طیفی از اختلالات از مول هیداتی‌فرم (complete/partial mole) تا نئوپلازی تروفوبلاستیک بارداری (GTN) شامل invasive mole، choriocarcinoma و PSTT/ETT هستند. اساس مدیریت، پایش دقیق β-hCG و طبقه‌بندی خطر بر مبنای سیستم FIGO/WHO است.

۱. تشخیص و ارزیابی اولیه

پس از تخلیه رحم (معمولاً با ساکشن کورتاژ)، اندازه‌گیری سریال β-hCG الزامی است. تشخیص GTN در صورت plateau یا افزایش β-hCG، تداوم سطح قابل اندازه‌گیری بیش از ۶ ماه، یا شواهد متاستاز مطرح می‌شود. ارزیابی شامل:
 • CT قفسه سینه/شکم/لگن (یا CXR در موارد کم‌خطر)
 • MRI مغز در صورت شک به درگیری CNS
 • بررسی عملکرد کبد و کلیه
طبقه‌بندی FIGO stage (I–IV) و WHO risk score (≤6 کم‌خطر، ≥7 پرخطر) تعیین‌کننده درمان است.

۲. مدیریت مول هیداتیفرم

 • درمان اولیه: تخلیه رحم با ساکشن
 • Rh-negative: تزریق Anti-D
 • پیگیری β-hCG: هفتگی تا منفی شدن، سپس ماهانه (۶ ماه برای complete mole، کوتاه‌تر برای partial)
 • جلوگیری از بارداری طی دوره پیگیری (ترجیحاً OCP)

۳. GTN کم‌خطر (FIGO score ≤6)

درمان استاندارد تک‌دارویی است:
 • Methotrexate (MTX) ± فولینیک اسید یا
 • Actinomycin-D (در برخی موارد اثربخشی بالاتر)
انتخاب رژیم بر اساس تحمل، دسترسی و عوارض است.
پاسخ درمانی با افت β-hCG ارزیابی می‌شود. در صورت مقاومت (plateau/افزایش)، تغییر به رژیم تک‌دارویی دیگر یا escalation به چنددارویی انجام می‌شود.
پس از منفی شدن β-hCG، ۲–۳ سیکل consolidation توصیه می‌شود.

۴. GTN پرخطر (FIGO score ≥7)

درمان خط اول: رژیم چنددارویی EMA-CO (Etoposide, Methotrexate, Actinomycin-D / Cyclophosphamide, Vincristine).
در موارد با بار توموری بالا یا خطر خونریزی/سندروم لیز، می‌توان induction با دوز پایین (مثلاً EP) انجام داد.
درگیری CNS: افزودن MTX با دوز بالا ± پرتودرمانی مغز.
پایش β-hCG قبل از هر سیکل؛ درمان تا نرمال شدن و سپس حداقل ۲–۳ سیکل اضافه ادامه می‌یابد.

۵. بیماری مقاوم یا عودکننده

 • تغییر رژیم به ترکیبات سالویج مانند EMA-EP یا TP/TE
 • در موارد انتخابی: جراحی (هیسترکتومی، رزکسیون متاستاز منفرد)
 • ایمونوتراپی (مانند مهارکننده‌های PD-1) در موارد مقاوم به شیمی‌درمانی در حال افزایش کاربرد است

۶. PSTT و ETT

این زیرگروه‌ها نسبت به شیمی‌درمانی کمتر حساس‌اند:
 • درمان اصلی: جراحی (هیسترکتومی)
 • در بیماری پیشرفته یا متاستاتیک: شیمی‌درمانی چنددارویی (معمولاً بر پایه پلاتین)

۷. متاستاز

شایع‌ترین محل ریه است؛ درگیری مغز و کبد نشان‌دهنده بیماری پرخطر است. مدیریت ترکیبی شامل شیمی‌درمانی سیستمیک ± درمان موضعی (جراحی/رادیوتراپی) است.

۸. پیگیری پس از درمان

 • β-hCG ماهانه حداقل ۱۲ ماه (در پرخطر طولانی‌تر)
 • اجتناب از بارداری در این مدت
 • پیش‌آگهی بسیار خوب: >۹۰–۹۵٪ در کم‌خطر و ~۸۰–۹۰٪ در پرخطر با درمان مناسب

نکات کلیدی عملی

 • β-hCG مارکر اصلی تصمیم‌گیری است
 • طبقه‌بندی دقیق ریسک حیاتی است
 • مقاومت به تک‌دارویی شایع ولی قابل مدیریت است
 • درمان باید در مراکز با تجربه در GTD انجام شود.

نویسنده: دکتر پوریا عادلی متخصص رادیوانکولوژی