انستیتو پاستور؛ یک قرن ایستادگی میان مردم و بیماری

در روزگاری که خبر بمباران یا آسیب‌دیدن یک مرکز علمی و بهداشتی دل هر انسان دلسوزی را می‌لرزاند، یادآوری تاریخ و جایگاه چنین نهادی فقط یک کار نمادین نیست؛ بلکه نوعی ایستادن کنار حافظه‌ی سلامت کشور است. انستیتو پاستور ایران، نامی است که بیش از یک قرن با امنیت بهداشتی، واکسن، تشخیص بیماری‌های واگیر و تربیت نیروی متخصص گره خورده است. تخریب یا تهدید چنین مرکزی، صرفاً آسیب به چند ساختمان نیست؛ زخمی است بر پیکر دانش، اعتماد عمومی و آینده‌ی سلامت.

انستیتو پاستور ایران در سال ۱۲۹۹ خورشیدی، با توافقی میان ایران و انستیتو پاستور پاریس پایه‌گذاری شد. این نهاد از همان آغاز، پاسخی بود به نیاز فوری کشور برای مقابله با بیماری‌های واگیر. ایران آن روزها، مثل بسیاری از جوامع در حال گذار، با بیماری‌هایی روبه‌رو بود که هر سال جان هزاران نفر را تهدید می‌کردند. پاستور، با مأموریتی روشن، وارد میدان شد: تولید و تأمین واکسن، تشخیص بیماری‌ها، پژوهش کاربردی و آموزش نیروهای علمی. یعنی همان سه‌گانه‌ی طلاییِ سلامت عمومی: پیشگیری، تشخیص، و پاسخ علمی.

اهمیت پاستور فقط در قدمت آن نیست، بلکه در نقشی است که در لحظه‌های بحرانی ایفا کرده است. این مؤسسه در طول تاریخ خود در مبارزه با بیماری‌هایی مانند آبله، وبا، طاعون، سل، هاری و بسیاری از عفونت‌های دیگر، نقشی کلیدی داشته است. در دوره‌هایی که دسترسی به منابع بین‌المللی دشوار بود، پاستور ایران توانست بخشی از نیاز کشور را به‌صورت بومی پاسخ دهد. این یعنی این  نهاد علمی فقط یک‌آزمایشگاه نبوده ؛ بلکه گاهی به سپرِ نامرئیِ برای ایران  بدل شده است.

بسیاری از مردم شاید تنها نام «واکسن» را شنیده باشند، اما پشت هر واکسن، زنجیره‌ای از پژوهش، کشت میکروب، کنترل کیفیت، آزمون‌های ایمنی، و نیروی انسانی آموزش‌دیده قرار دارد. انستیتو پاستور ایران در این مسیر، نه‌فقط تولیدکننده، بلکه پرورش‌دهنده‌‌نسل‌های متعدد از پژوهشگران و متخصصان سلامت عمومی بوده است. اینجا جایی بوده که علم، از کتابخانه ها بیرون آمده و به زندگی مردم رسیده است؛ همان‌جا که علم، از قفسه‌ی کتابخانه ها به خط مقدم نجات جان انسان‌ها می‌آید.

این مؤسسه همچنین عضوی از شبکه جهانی پاستور است؛ شبکه‌ای که بیش از ۳۰ مؤسسه در کشورهای مختلف را به هم پیوند می‌دهد و هدفش، مقابله با بیماری‌های عفونی و ارتقای سلامت عمومی است. بنابراین، موسسه انستیتو پاستور ایران فقط یک نهاد ملی نیست؛ بخشی از یک میراث علمی جهانی است ،که هر آسیبی به آن، از مرزهای جغرافیا عبور می‌کند و به وجدان علمی جهان پیام می‌فرستد.

به عنوان یک پزشک و یک رادیوانکولوژیست، همیشه پاستور برایم استمرار مراقبت علمی از انسان و‌تبلور دانش علمی در زندگی مردم و امنیت عمومی بوده است،  در روزگار جنگ و بحران، اولین چیزی که باید حفظ شود، همین زیرساخت‌های سلامت است. چون اگر بیمارستان، آزمایشگاه و مرکز پژوهشی هدف قرار گیرند، جنگ فقط در جبهه‌ نظامی رخ نداده؛ بلکه به حوزه سلامت عمومی و زندگی درمانده ترین شهروندان وارد شده است .

امروز اگر سخن از انستیتو پاستور می‌گوییم، در واقع از یک قرن تجربه، فداکاری و عقلانیت علمی سخن می‌گوییم. از نهادی که در سخت‌ترین سال‌ها، از همه‌گیری‌ها تا کمبودها و بحران‌ها، کوشیده است میان مردم و بیماری‌ها سدی دفاعی از جنس دانش بسازد.

به قلم دکتر پوریا عادلی  
متخصص رادیوانکولوژی